คำนำ หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต - La tajlingva antaŭparolo de la Fumdamento
หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต
Antaŭparolo
คำนำ
เพื่อให้ภาษาเอสเปรันโตสามารถพัฒนาได้อย่างดีและมีความสม่ำเสมอ รวมถึงมีความมั่นใจว่าจะไม่มีวันสลายหรือถูกทำลายด้วยการกระทำที่หละหลวมของผู้สนับสนุนในอนาคต มีเงื่อนไขที่จำเป็นอย่างยิ่งอยู่ข้อหนึ่ง นั่นคือการมีอยู่ของพื้นฐานของภาษาที่ถูกกำหนดไว้อย่างชัดเจนและไม่สามารถแตะต้องหรือเปลี่ยนแปลงได้ตลอดไป
เมื่อภาษาของเราได้รับการยอมรับอย่างเป็นทางการจากคณะผู้ปกครองของประเทศที่สำคัญที่สุด และคณะผู้ปกครองเหล่านั้นออกกฎหมายพิเศษเพื่อรับประกันว่าภาษาเอสเปรันโตจะมีชีวิตอยู่และถูกใช้อย่างแน่นอน รวมถึงปลอดภัยจากความคิดอำเภอใจหรือข้อโต้แย้งของบุคคลต่าง ๆ ในขณะนั้น คณะกรรมการที่มีอำนาจซึ่งได้รับการเลือกตั้งโดยความเห็นพ้องต้องกันของคณะผู้ปกครองเหล่านั้น จะมีสิทธิ์เปลี่ยนแปลงพื้นฐานของภาษาได้เพียงครั้งเดียวอย่างถาวร หากการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีความจำเป็น แต่จนกว่าจะถึงเวลานั้น พื้นฐานของภาษาเอสเปรันโตต้องคงอยู่อย่างเคร่งครัดโดยไม่มีการเปลี่ยนแปลงอย่างเด็ดขาด เพราะความจับต้องไม่ได้ต่อพื้นฐานของเรา คือเหตุผลสำคัญที่สุดที่ทำให้เราก้าวหน้าได้จนถึงตอนนี้ และเป็นเงื่อนไขสำคัญที่สุดสำหรับความก้าวหน้าอย่างสม่ำเสมอและสงบสุขในอนาคต
ไม่มีบุคคลใดหรือสมาคมใดควรมีสิทธิ์ที่จะเปลี่ยนแปลงพื้นฐานของเราได้ แม้เพียงเล็กน้อยที่สุดก็ตาม หลักการสำคัญนี้ ผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตควรจำไว้ให้ขึ้นใจ และควรต่อสู้อย่างเต็มกำลังต่อการละเมิดหลักการนี้ เพราะช่วงเวลาที่เราละเมิดหลักการนี้ จะเป็นจุดเริ่มต้นของจุดจบของเรา
ตามความเห็นพ้องของผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตต่องานเขียนสามชิ้นต่อไปนี้โดยถือว่าเป็นพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต ได้แก่ 1) ไวยากรณ์ 16 ข้อ 2) Universala Vortaro (พจนานุกรมสากล) 3) Ekzercaro (แบบฝึกหัดภาษาเอสเปรันโต) โดยที่ผู้ประดิษฐ์ภาษาเอสเปรันโตมองว่างานเขียนทั้งสามนี้เป็นเอกสารกฎเกณฑ์ทางการ และถึงแม้จะมีสิ่งยั่วยุหรือโอกาสที่น่าลองมากมาย เขาไม่เคยอนุญาตให้ตัวเอง (อย่างน้อยก็ด้วยความมีสติ) ทำการละเมิดต่อกฎเกณฑ์แม้แต่เล็กน้อย เขาหวังว่าเพื่อเป็นประโยชน์ของภาษาของพวกเรา ผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทุกคนจะยังคงมองว่างานเขียนทั้งสามนี้เป็นหลักพื้นฐานดั่งเช่นกฎหมายและเป็นสิ่งที่จับต้องไม่ได้ของภาษาเอสเปรันโตเสมอไป
เพื่อให้ประเทศใด ๆ มีความแข็งแกร่งและเจริญรุ่งเรือง รวมถึงสามารถพัฒนาไปได้อย่างมั่นคง จำเป็นอย่างยิ่งที่ประชาชนทุกคนต้องรู้ว่า พวกเขาจะไม่มีวันต้องตกอยู่ภายใต้ความคิดอำเภอใจของบุคคลใด ๆ แต่ต้องเชื่อฟังเพียงกฎหมายพื้นฐานที่ชัดเจนและกำหนดไว้อย่างดีของประเทศ ซึ่งกฎหมายนั้นจะมีผลบังคับใช้เท่าเทียมกันทั้งผู้ปกครองและประชาชน และไม่มีใครมีสิทธิ์แก้ไขหรือเพิ่มเติมกฎหมายนั้นตามความพอใจส่วนตัว
ในลักษณะเดียวกัน เพื่อให้ภาษาของเราพัฒนาไปได้อย่างราบรื่น จำเป็นอย่างยิ่งที่ผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทุกคนต้องมีความมั่นใจอย่างเต็มที่ว่า กฎเกณฑ์สำหรับพวกเขานั้นไม่ได้ขึ้นอยู่กับบุคคลใด ๆ แต่ขึ้นอยู่กับงานเขียนที่กำหนดไว้อย่างชัดเจน ดังนั้น เพื่อยุติความเข้าใจผิดและข้อโต้แย้งทั้งหมด และเพื่อให้ผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทุกคนทราบอย่างชัดเจนว่า พวกเขาควรปฏิบัติตามอะไร ผู้ประดิษฐ์ภาษาเอสเปรันโตจึงตัดสินใจที่จะตีพิมพ์งานเขียนทั้งสามที่ได้กลายเป็นพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโตตามข้อตกลงโดยไม่เป็นทางการของผู้สนับสนุนทั้งหมดมานานแล้ว ในรูปแบบของหนังสือหนึ่งเล่ม และเขาขอให้สายตาของผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทั้งหมดจดจ่ออยู่ที่หนังสือเล่มนี้ ไม่ใช่ที่ตัวเขา
จนกว่าจะมีองค์กรที่มีอำนาจและไม่อาจโต้แย้งได้ ตัดสินใจเป็นอย่างอื่น ทุกสิ่งที่ปรากฏอยู่ในหนังสือเล่มนี้จะต้องถือว่าเป็นข้อบังคับสำหรับทุกคน และทุกสิ่งที่ขัดแย้งกับหนังสือเล่มนี้ จะต้องถือว่าเป็นสิ่งที่ไม่ถูกต้อง แม้กระทั่งถ้ามันมาจากปลายปากกาของผู้ประดิษฐ์ภาษาเอสเปรันโตเองก็ตาม
มีเพียงงานเขียนทั้งสามชิ้นที่นำมาตีพิมพ์ในหนังสือ Fundamento de Esperanto เท่านั้นที่ต้องถือว่าเป็นเอกสารทางการ ส่วนงานเขียนอื่น ๆ ที่ข้าพเจ้าเคยเขียนหรือจะเขียนต่อไป ไม่ว่าจะเป็นคำแนะนำ การแก้ไข การรับรอง หรือในลักษณะอื่นก็ตาม ล้วนเป็นเพียงงานเขียนส่วนตัวที่ผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโต อาจถือว่าเป็นตัวอย่างได้ แต่ไม่ใช่ข้อบังคับ หากเห็นว่าเป็นประโยชน์ต่อความเป็นเอกภาพของภาษาเรา
ในฐานะที่เป็นหลักพื้นฐานของภาษา งานเขียนทั้งสามที่พิมพ์ซ้ำในหนังสือเล่มนี้ต้องคงอยู่โดยไม่สามารถแก้ไขได้ ด้วยเหตุนี้ ผู้อ่านไม่ควรแปลกใจที่จะพบว่า ในการแปลคำศัพท์ต่าง ๆ ในภาษาต่าง ๆ ในหนังสือเล่มนี้ (โดยเฉพาะในส่วนภาษาอังกฤษ) มีข้อผิดพลาดเดิมที่ปรากฏในฉบับพิมพ์ครั้งแรกของ Universala Vortaro โดยไม่มีการไม่มีการเปลี่ยนแปลง ข้าพเจ้าได้เพียงแก้ไขข้อผิดพลาดในการพิมพ์เท่านั้น แต่หากคำใดถูกแปลผิดหรือแปลอย่างไม่เหมาะสม ข้าพเจ้าก็ปล่อยให้คำนั้นคงอยู่ในหนังสือเล่มนี้โดยไม่เปลี่ยนแปลง เพราะหากข้าพเจ้าต้องการปรับปรุงแก้ไข นั่นจะถือเป็นการเปลี่ยนแปลง ซึ่งอาจก่อให้เกิดข้อโต้แย้ง และสิ่งนี้ในงานเขียนพื้นฐานถือว่าไม่อาจยอมรับได้
พื้นฐานต้องคงอยู่โดยไม่อาจแตะต้องได้ แม้จะมีข้อผิดพลาดอยู่ด้วย ข้อผิดพลาดในการแปลคำศัพท์ในภาษาต่าง ๆ บางคำไม่ได้เป็นปัญหาใหญ่ เพราะเมื่อเปรียบเทียบกับการแปลในบริบทของภาษาอื่น ๆ ผู้ใช้จะสามารถค้นหาความหมายที่แท้จริงของคำศัพท์แต่ละคำได้อย่างง่ายดาย แต่ความเสี่ยงที่ใหญ่กว่ามากคือการเปลี่ยนแปลงการแปลของคำศัพท์ เพราะหากสูญเสียความจับต้องไม่ได้ไป งานเขียนนี้ก็จะสูญเสียลักษณะของการเป็นพื้นฐานที่มีลักษณะดั่งกฎบัญญัติ และหากผู้อ่านพบว่าการแปลในฉบับพิมพ์หนึ่งแตกต่างจากอีกฉบับหนึ่ง ผู้ใช้งานก็จะไม่มีความมั่นใจว่าข้าพเจ้าจะไม่ทำการเปลี่ยนแปลงใด ๆ ในอนาคตอีก ซึ่งจะทำให้ไม่เกิดความไว้วางใจและการสนับสนุนอีกต่อไป
สำหรับทุกคนที่ชี้ให้ข้าพเจ้าเห็นข้อบกพร่องในหนังสือพื้นฐาน ข้าพเจ้าขอน้อบรับว่า "ใช่ มันคือความผิดพลาด แต่ต้องปล่อยให้คงอยู่โดยไม่เปลี่ยนแปลง เพราะมันเป็นส่วนหนึ่งของเอกสารพื้นฐาน ซึ่งไม่มีใครมีสิทธิที่จะทำการเปลี่ยนแปลงได้"
"หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" ไม่ควรถูกมองว่าเป็นตำราเรียนหรือพจนานุกรมภาษาเอสเปรันโตที่ดีที่สุด ใครที่ต้องการพัฒนาความเชี่ยวชาญในภาษาเอสเปรันโต ข้าพเจ้าขอแนะนำตำราเรียนและพจนานุกรมต่าง ๆ ซึ่งดีกว่าและครอบคลุมมากกว่า โดยเฉพาะที่จัดทำโดยผู้ที่มีความเชี่ยวชาญที่สุดสำหรับในแต่ละประเทศ ซึ่งจัดทำอย่างอย่างดีและรอบคอบ ภายใต้การควบคุมและความช่วยเหลือส่วนตัวของข้าพเจ้า
อย่างไรก็ตาม "หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" ควรอยู่ในมือของผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตที่ดีทุกคน ในฐานะเอกสารที่ควรใช้อย่างต่อเนื่อง เพื่อให้เขาได้เรียนรู้และเตือนตัวเองอยู่เสมอผ่านการเปิดดูบ่อยครั้งว่า สิ่งใดในภาษาของเราถือว่าเป็นทางการและไม่สามารถแตะต้องได้ เพื่อให้เขาสามารถแยกแยะว่าคำศัพท์และกฎเกณฑ์ใดที่เป็นทางการ ซึ่งควรปรากฏในตำราเรียนภาษาเอสเปรันโตทุกเล่ม โดยแยกจากคำศัพท์และกฎเกณฑ์ที่ได้รับการแนะนำโดยส่วนตัว ซึ่งอาจไม่เป็นที่รู้จักของผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทั้งหมด หรืออาจไม่ได้รับการยอมรับจากทุกคน
"หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" ควรอยู่ในมือของผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทุกคน ในฐานะเครื่องมือควบคุมที่ช่วยปกป้องเขาจากการเบี่ยงเบนออกจากเส้นทางแห่งความเป็นเอกภาพ
ข้าพเจ้าได้กล่าวไปแล้วว่า หลักพื้นฐานแห่งภาษาของเราจำเป็นต้องได้รับการปกป้องอย่างเด็ดขาดและต้องเป็นสิ่งที่จับต้องไม่ได้ แม้จะเห็นว่าจุดใดจุดหนึ่งอาจดูเหมือนมีข้อผิดพลาดก็ตาม สิ่งนี้อาจทำให้เกิดความคิดว่าภาษาของเราจะยังคงแข็งทื่อและไม่มีวันพัฒนา ไม่เลย แม้ว่าหลักพื้นฐานแห่งภาษาของเราไม่มีใครสามารถจะแตะต้องได้ก็ตาม แต่ภาษาของเราก็จะมีความสามารถที่จะเพิ่มพูนความมั่งคั่งได้อย่างต่อเนื่อง ไม่เพียงแต่จะพัฒนาให้ดีขึ้นเรื่อย ๆ แต่ยังสามารถก้าวไปสู่ความสมบูรณ์แบบยิ่งขึ้นด้วย การที่หลักพื้นฐานแห่งภาษาไม่ถูกแตะต้องนั้นจะรับประกันให้เราได้แน่ใจเสมอว่าการพัฒนาสมบูรณ์นี้ จะไม่เกิดขึ้นผ่านวิธีการที่เป็นไปตามใจ ขัดแย้ง ทำลายล้าง การเปลี่ยนแปลงอย่างไม่มีสิ้นสุด หรือการลบล้างหรือการทำสิ่งที่ไม่ควรต่องานวรรณกรรม แต่จะเป็นไปตามธรรมชาติ ไม่ซับซ้อน และปลอดภัย ข้าพเจ้าจะอธิบายเรื่องนี้อย่างละเอียดในงานประชุมที่ Boulogne-sur-Mer ตอนนี้ข้าพเจ้าขออธิบายแบบกระชับ เพื่อให้ความคิดเห็นของข้าพเจ้าไม่ดูย้อนแย้งจนเกินไป
1) การเพิ่มพูนภาษาให้สมบูรณ์ด้วยคำศัพท์ใหม่ ๆ สามารถทำได้ตั้งแต่ตอนนี้ โดยการปรึกษาหารือกับบุคคลที่ถือว่าเป็นผู้เชี่ยวชาญที่ได้รับการยอมรับมากที่สุดในภาษา และควรระมัดระวังให้ทุกคนใช้คำเหล่านั้นในรูปแบบเดียวกัน อย่างไรก็ตาม คำศัพท์เหล่านี้ควรถูกเสนอเป็นคำแนะเท่านั้น ไม่ใช่บังคับใช้ และควรใช้เฉพาะในงานวรรณกรรมเท่านั้น แต่ในการติดต่อทางจดหมายกับบุคคลที่ไม่รู้จัก ควรพยายามใช้แต่คำที่มาจาก "หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" เท่านั้น เพราะเราสามารถมั่นใจได้ว่าผู้รับข้อความจะพบคำเหล่านี้ในพจนานุกรมอย่างแน่นอน หลังจากนั้น เมื่อคำศัพท์ใหม่ส่วนใหญ่ได้เติบโตจนสุกงอมเต็มที่แล้ว องค์กรที่มีอำนาจจะนำคำเหล่านั้นเข้าสู่พจนานุกรมอย่างเป็นทางการในฐานะ Aldonon al la Fundamento (ส่วนเพิ่มเติมของหลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต)
2) หากสถาบันกลางที่มีอำนาจพบว่า คำศัพท์หรือกฎเกณฑ์ใดในภาษาของเรานั้นไม่เหมาะสมเกินไป สถาบันนั้นไม่จำเป็นต้องสั่งลบหรือเปลี่ยนแปลงรูปแบบ แต่สามารถเสนอรูปแบบใหม่ที่แนะนำให้ใช้ควบคู่ไปกับรูปแบบเดิมได้ เมื่อเวลาผ่านไป รูปแบบใหม่จะค่อย ๆ เข้ามาแทนที่รูปแบบเก่าทีละน้อย จนกระทั่งรูปแบบเก่ากลายเป็นสิ่งที่เรียกว่าภาษาโบราณ เช่นเดียวกับสิ่งที่เราเห็นในทุกภาษาธรรมชาติ อย่างไรก็ตาม ในฐานะที่รูปแบบเหล่านั้นเป็นส่วนหนึ่งของหลักพื้นฐาน รูปแบบเก่าเหล่านั้นจะไม่มีวันถูกลบออกไป แต่จะยังคงได้รับการพิมพ์ในตำราเรียนและพจนานุกรมทุกเล่มควบคู่กับรูปแบบใหม่อยู่เสมอ ด้วยวิธีนี้ เราจะมั่นใจได้ว่า แม้จะมีการพัฒนาให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้น ความเป็นเอกภาพของภาษาเอสเปรันโตจะไม่มีวันถูกทำลาย และไม่มีงานเขียนใดในภาษาเอสเปรันโต แม้จะเป็นงานเขียนจากยุคแรกเริ่ม จะสูญเสียคุณค่าและความเข้าใจสำหรับคนรุ่นต่อไปในอนาคต
ข้าพเจ้าได้แสดงให้เห็นในหลักการแล้วว่า การที่ "หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" (Fundamento) เป็นสิ่งที่จับต้องไม่ได้นั้นจะช่วยรักษาความเป็นเอกภาพของภาษาของเราไว้ได้ โดยไม่เป็นอุปสรรคต่อการที่ภาษาไม่เพียงแต่จะเพิ่มพูนความร่ำรวยทางภาษาเท่านั้น แต่ยังพัฒนาสมบูรณ์ขึ้นอย่างต่อเนื่องด้วย อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติ เราจำเป็นต้องระมัดระวังอย่างมากในการ "ปรับปรุง" ภาษา (ด้วยเหตุผลที่ได้กล่าวถึงหลายครั้งก่อนหน้านี้) ดังนี้:
1) เราควรทำการปรับปรุงเฉพาะในกรณีที่มีความจำเป็นจริง ๆ เท่านั้น
2) การปรับปรุงนี้ (หลังจากพิจารณาอย่างรอบคอบแล้ว) ไม่ควรดำเนินการโดยบุคคลใดบุคคลหนึ่ง แต่ควรทำโดยสถาบันกลางที่มีอำนาจที่ไม่อาจโต้แย้งได้สำหรับผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตทั้งหมด
ข้าพเจ้าขอข้อความต่อไปนี้:
เพื่อความเป็นเอกภาพของเรา ผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโตที่ดีทุกคนต้องเรียนรู้ "หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" อย่างลึกซึ้งก่อนสิ่งอื่นใด
"หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" ของเรานี้ต้องคงอยู่ในสถานะที่จับต้องไม่ได้ตลอดไป
จนกว่าจะถึงเวลาที่สถาบันกลางที่มีอำนาจจะตัดสินใจเพิ่มเติม (แต่ไม่เปลี่ยนแปลง) หลักพื้นฐานโดยการทำให้คำศัพท์หรือกฎใหม่ ๆ เป็นทางการ และทุกสิ่งที่ไม่ได้อยู่ใน "หลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโต" จะต้องถือว่าไม่ใช่สิ่งที่บังคับ แต่เป็นเพียงสิ่งที่แนะนำเท่านั้น
ความคิดที่ข้าพเจ้าแสดงไว้ข้างต้นเกี่ยวกับหลักพื้นฐานของภาษาเอสเปรันโตในขณะนี้ยังคงเป็นเพียงความคิดเห็นส่วนตัวของข้าพเจ้า การให้การรับรองในเชิงกฎหมายจะเกิดขึ้นก็ต่อเมื่อความคิดเห็นเหล่านี้ได้รับการยอมรับจากการประชุมสากลครั้งแรกของผู้สนับสนุนภาษาเอสเปรันโต ซึ่งหนังสือเล่มนี้พร้อมกับคำนำจะถูกนำเสนอในที่ประชุม
L. ZAMENHOF.
Varsovio, Julio 1905.
=================
(แปลไทยโดยวรุฒ บุญประเสริฐ/26 ม.ค. 68)
ต้นฉบับ https://www.akademio-de-esperanto.org/fundamento/antauparolo.html
ความคิดเห็น
แสดงความคิดเห็น